Secondary Filipino - Fourth Year

1.Nagagamit na batayan sa mapanuring pagbasa ng akdang pampanitikan ang iba't ibang pamantayan at batayang kaalaman

1: Pagsusuring Panglinggwistika:

Napapahalagahan ang pagkakabuo ng akda batay sa paggamit ng mga salita
- Nasasabi ang bisa sa akda ng pamimili ng salita
- Nabibigyabg-katwiran ang kahalagahan ng pagkilala sa kapangyarihan ng salita sa akda
- Nabibigyang-puna ang pagkakagamit ng mga salitang may likas na kahulugan (etimology)
- Natutukoy ang bisa ng paggamit ng mga salitang tago ang kahulugan
- Nakikilala ang kasinigngan ng paggamit ng mga salitang nag-aagawan ng kahulugan
Naibibigay ang puna hinggil sa pagkakabuo ng mga pangungusap:
- Paggamit ng mahahaba at maiikling pangungusap
- Pag-uulit ng mga pangngusap
- Pagbabagu-bago ng istilo sa pagbubuo ng mga pangngusap

2: Pagsusuring Pangnilalaman

Natutukoy ang mga bahaging nagpapahayag ng:
- mga talinghaga
- mga larawang-diwa
- mga pagpapatungkol
Nasusuri ang akda batay sa istruktura ng banghay nito ayon sa:
- makabuluhang simula
- maigting na tumitinding galaw
- kasukdulan
- di-inaasahang wakas
Nailalahad ang bisa ng mga kaisipang inilahad sa akda batay sa repleksyon nito sa
- pamayanan
- pambansang kaligiran
- lipunan
- pambasang kamalayan
Naihahambing ang akda sa iba pang uri ng akda batay sa
- pagkakatulad ng mga tauhan
- pagkakatulad ng pangyayari
- pakakatulad ng mensahe
- pagkakatulad ng paksa
- pagkakatulad ng tema
- pagkakatulad ng istruktura
Nasusuri ang akda batay sa mga bahaging
- nagtuturo
- nagpapaliwanag
- nangangaral
- nagbibigay aliw

3: Pasusuring pampanitikan

Naiuugnay ang mga paalaman tungkol sa kasaysayan ng bansa sa tiyak na akda
- panrehiyon
- pambansa
- pandaig-dig
Nasusuri ang akda batay sa mga tiyak na batayang kaalaman tulad ng
- kumbensyon sadula
- istruktura
- sa nobela
- tungkulin sa sanaysay
- elemento sa tula
- uri sa maikling kwento
Nailalapat ang mga kaalaman sa iba't ibang pananaw pampanitikan sa mapanuring pagbasa ng akda
- Nasusuri ang akda batay sa mga kaisipang hango sa teoryang klasisismo
  - Naiisa-isa ang mga bahaging ng papakita ng tiyakang kaugnayan ng mga tauhan sa pwersang kalikasan
  - Napipili ang mga kaisipan at pahayag na nagpapakita ng kadakilaan ng diyos at nasasabi ang efekto nito sa tao
  - Napipili ang mga tiyak na bahaging nagpapakita ng kabutihan, kagandahan at katotohanan
  - Nasusuri ang akda batay sa pagka-unibersal ng paksa
- Naisasagawa ang mapanuring pagbasa sa akda tulong ng mga kaalamang hango sa teoryang romantesismo
  - Nailalahad ang paninindigan sa bisa ng pagkakagamit ng kalikasan at kapaligiran sa pagkamasining ng akda
  - Nabibigyang-puna ang bisa ng paggamit ng mga payak na salita sa kasiningan ng akda
  - Nakabubuo ng kritikal na paghuhusga sa kapayakan ng mga tauhan at sa efekto nito sa kasiningan ng akda
- Napahahalagahan ang pagka-humanismo ng akda binasa
  - Nabibigyang-reaksyon ang mga magagandang kaisipan at paniniwala tungkol sa tao
  - Natutukoy ang mga tiyak na bahagi ng akda na nagpapamalas ng pagmamahal sa bayan
  - Napipili ang mga tiyak na bahagi na tumutukoy sa kagalingan ng isang tao
  - Nasusuri ang akda batay sa magagandang saloobin at damdaming inilahad ng mga tauhan
- Nababasa ang akda sa tulong ng mga pamantayang naturalistik
  - Nakapagbibigay-patunay na ang buhay ay tila isang mabangis na lungsod at walang awing kagubatan
  - Nabibigyang-puna ang pakikipagsapalaran ng tao na binibigyang-diin sa akda
  - Nasusuri ang umiiral na efekto ng kapaligiran sa pakikipagsapalaran ng tao
- Napupuna ang realismo ng akda
  - Nabibigyan ng reaksyon ang tuwirang kaugnayan ng kapaligiran sa pagbabago ng tauhan
  - Nasusuri ang mga kaisipang nagpapakita ng pakikipag-ugnayan ng tauhan sa kanyang kapwa at lipunan
  - Naihahanay ang mga tiyak na bahagi nga akda sa umiiral na katutubong tradisyong pampanitikan
  - Nakapagpapatunay na ang mga pangyayari sa akda ay angkop sa tunay na buhay
- Napahahalagahan ang akda sa tulong ng mga kaalamang batay sa teoryang formalismo
  - Nabibigyan ng reaksyon ang kagandan/ kahinaan ng akda batay sa
    - istruktura
    - pagkakabuo
  - Nasusuri ang bisa ng pag-uugnay-ugnay ng elemento ng akda sa kasiningan nito
  - Naihahambing ang akda sa isa pang katulad na genre batay sa tiyak na elemento
- Nakapag-dedekonstrak sa akda batay sa mga tiyak na pamantayan
  - Nabibigyan kahulugan ang mga nais sabihin ng akda batay sa relasyon ng tao sa kanyang lipunan
  - Natutukoy ang mga bahagi ng akda na nagpapahiwatig ng impluwensya ng pakipag-ugnayan ng tao sa kanyang kapwa at kinahitnan nito
  - Nasusuri ang akda batay sa kaangkupan ng lengwahe sa atmospera
  - Nabibigyang-puna ang bisa ng diskursong ginamit sa kasiningan ng akda
- Nasusuri ang akda batay sa pananaw eksistensyalismo
  - Nabigyan ng puna ang istilong ginamit ng may akda sa pagsasalaysay
  - Natutukoy ang mga bahaging nagpapamalas ng malayang kaisipan ng tauhan/ may-akda

HANAY NG MGA PANGKALAHATAN AT TIYAK NA KOMPETENSI SA PAGTUTURO NG KOMPOSISYON

4: UNANG, MARKAHAN (FIRST GRADING)

Nailalapat ang mga batayang kaalaman at mga tiyak na pamantayan sa pagsulat ng iba't ibang uri ng liham pangangalakal
- Nakikilala ang iba't iabng uri ng liham-pangangalakal
- Nakapagbibgay-reaksyon sa isang tiyak na modelo
- Nagagamit ang sariling istilo sa pagsulat
- Nailalapat nang angkop ang mga tiyak na elemento sa pagsulat
- nabibigyang-halaga ang mga tiyak na sangkao sa pagsulat tulad ng:
  - wastong baybay
  - wastong gamit ng bantas
  - kawastuan sa kontent
  - kawastuang gramatikal

5: IKALAWANG MARKAHAN (SECOND GRADING)

Nagagamit sa pagsulat ng isang suring-pelikula ang mga dati at bagong kaalaman tungkol sa mga tiyak na batayan
- Nababatid ang mga tiyak na impormasyong kinakailangan sa pagsulat
- Nabibigyang-puna ang isang tiyak na modelo
- Nakapagbabahagi ng pansariling raksyon tungkol sa
  - reservasyon sa pagsulat
  - limitasyon sa kaalaman sa pagsulat
  - kahandaan sa pagsulat
  - di-kahandaan sa pagsulat
- Naisasagawa ang pagsulat ng isang suring-pelikula sa tulong ng kaalaman sa:
  - wastong format
  - wastong paraan
  - wastong bahagi
  - wastong nilalaman
  - wastong gamit ng istruktura ng wika
  - wastong paggamit ng mga bantas

6: IKATATLONG MARKAHAN (THIRD GRADING)

Nakapagsasagawa ng pagsasalita sa tulong ng mga tiyak na pamantayan
- Nababatid ang mga pangunahing batayang simulain sa pagsasalin
- Nabibigyangyang-puna ang mga pilisopiyang kaugnay sa pagsasalin
- Nabibigyang-puna ang mga tiyak na modelo
- Nasusunod nang wasto ang mga hakbang at paraan sa pagsasalin
- Nabibigyang-pansin ang kawastuang gramatikal sa pagsasalin

7: IKAAPAT NA MARKAHAN (FOURTH GRADING)

Nailalapat ang mga bataybg kaalaman sa pagsulat ng mga natipong tala
- Nababatid at nagagamit nang wasto ang mga hakbang sa pagtitipon ng tala
- Nagagamit nang wasto ang iba't ibang kagamitang pinagkukunan ng tala
- Nakikilala ang mga talang may kabuluhan at walang kabuluhan
- Naipamamalas ang kahusayan sa pag-uuri-uri ng mga tala
- Naipakikita ang kasanayan sa pagpapangkat-pangkat at pagsasaayos ng mga tala ayon sa level nito
- Nakapagsusuri ng isang tiyak na modelo
- Nakasusulat ng maayos na presentasyon ng mga natipong tala batay sa:
  - pagka-uugnay-ugnay ng mga ideya
  - wastong format
  - wastong presentasyon
  - wastong sangkap
  - wastong nilalaman
  - kawastuang gramatikal

HANAY SA PAGTURO NG MGA PANGKALAHATAN AT TIYAK NA KOMPETENSI SA PAGSUSURI NG EL FILIBISTERISMO (MAY LAANG DALAWANG LINGGO BAWAT MARKAHAN)

8: UNANG MARKAHAN (FIRST GRADING)

Nailalapat at napahahalagahan ang mga kasanayan at kaalamang pampanitikan sa pagsasagawa ng isang masining na pagsusuri
- Nabibigyang-reaksyon ang presentasyong lohikal ng akda
  - Nabibigyang-puna ang simula ng akda sa tulong ng kagandahan ng simula
    - nagpapakilala sa tauhan
    - naghahanda sa mga mambabasa sa napipintong suliranin
  - Nabibigyang-reaksyon ang istilo sa pagpapatindi ng galaw sa tulong ng mga maiigting na bahagi
  - Nasusuri ang bahaging nagpapakita ng kasukdulan at kakalasan ng kwento
  - Nabibigyang-reaksyon ang istilo sa pagwawakas
  - Nakikita ang kaugnayan ng simula sa wakas
- Nasusuri ang pagkapanitikanng akda sa paggpapahalaga sa pagsulat ng mga simbolo
  - Napipili ang mga tiyak na bahaging napapakita ng iba't ibang simbolo
  - Nabibigyang-reaksyon ang pagkakagamit ng mga simbolo sa kasiningan ng akda
  - Natutukoy ang bisa ng pagkakagamit ng mga simbolo
  - Nabibigyang-puna ang paghahanay ng mga simbolo sa mga tiyak na kabanata

9: IKALAWANG MARKAHAN (SECOND GRADING)

Nailalapat at napahahalagahan ang mga batayang kaalaman at pamantayan sa pagsasagawa ng isang masining na pagsusuri
- Nakikilala ang mga makatotohang tauhan batay sa:
  - kilos
  - gawi
  - pananalita
  - mga opinyong inilahad
  - kinahihinatnan
- Nakapagpapatunay ng pagkadi-makakatotohan ng tauhan batay sa
  - kilos
  - pananalita
  - gawi
  - paniniwala mga opinyong inilahad
  - kinahinatnan
- Nabibigyang-reaksyon ang mga ugnayan ng mga tauhan sa:
  - bawat isa
  - sa lipunan

10: IKATATLONG MARHAN (THIRD GRADING)

Napapahalagahan at nagagamit ang mga batayang kaalaman at mga pamantayan sa pagsasagawa ng isang masining na pagsusuri
- Nasusuri ang akda sa mga tiyak na katangian nito
  - Natutukoy at nabibigyang-patunay ang ginamit na tunggalian
  - Nabibigyang-reaksyon ng istilo ng may-akda sa paraan ng presentasyon batay sa
    - pagkapanitikan ng akda
    - pakikipagkapwa-teksto ng akda
    - paggamit ng makatotohang tauhan
    - paglalahad ng karunungan

11: IKAAPAT NA MARKAHAN (FOURTH GRADING)

Nagagamit at napahahalagahan ang mga batayng kaalaman at pamantayn sa pagsasagawa ng masining na pagsusuri
- Nailalapat ang mga kaalaman sa iba't ibang teoryang pampanitikan sa pagsusuri
  - Nakapagpapatunay sa tulong ng mga bahagi sa pagka-klasisismo ng akda
  - Nasusuri ang akda batay sa pananaw romantesismo
  - Naihahanay ang pananaw realismo sa pagsusuri sa akda
  - Napatutunayan sa tulong ng ilang bahagi ang pagka-feminismo ng akda
  - Nagagamit ang ilang pananaw eksistensyalismo sa pagbasa sa akda
  - Napapahalagahan ang akda sa pananw naturalismo